16.09.2016 11:27

Þegar poppöldin hélt innreið sína í síldarbæinn - fyrsti hluti.

Þegar poppöldin hélt innreið sína í síldarbæinn.


Bítlið nemur land á Siglufirði.

Þegar Bítlarnir komu fram í byrjun sjöunda áratugsins voru dagar rokkkónsins Elvis auðvitað ekki taldir, en hann þurfti að sætta sig við að lifa að einhverju leyti í skugga þeirra næsta áratuginn. Alla vega hérna megin Atlandsála. Það hafði verið gerð tónlistarleg hallarbylting um veröld víða og áhrifin birtust alls staðar. Meira að segja í litlu sjávarþorpi norður undir Dumbshafi þar sem stórkostlegt ævintýri sem var kennt við silfraðan fisk hafði hafist sextíu árum áður, en var nú á fallanda fæti. Þar fór líka allt á fleygiferð. Einhver sagði; "það voru starfandi fjórar hljómsveitir bara í fjórða bekk og á sama tíma". Kannski voru þetta einhverjar ýkjur og kannski voru sömu strákar í nokkrum hljómsveitanna. Ég skal ekki segja um það, en gróskan var gríðarleg, svo mikið er víst. En það voru auðvitað ekki bara Bítlarnir sem voru ábyrgir fyrir öllu hafaríinu sem gerði allt vitlaust þó þeir væru vissulega forsprakkarnir. Það komu líka Stones og Kinks, og Mannfred Mann og Hermann Hermits og, og, og... heil skriða af frambærilegum hljómsveitum með frambærilega tónlist.

En þegar áratugurinn var liðinn, höfðu ungir tónlistarunnendur skipt um gír og slegið allt annan og öðruvísi tón. Elvis var kominn af léttasta skeiði í orðsins fyllstu merkingu og Bítlarnir voru hættir, en byltingin lifði.

Grunnurinn og grasrótin.

Við skulum kíkja aðeins á þessi upphafsár nýrra tónlistartíma á Sigló. Það voru auðvitað fyrir hljómsveitir og tónlistarmenn sem héldu áfram að starfa á sínum forsendum. En við ætlum ekki að sinni að fjalla um Gautlandsbræður, Þórð og Bjarka eða marga þá ágætu menn sem voru samtíða þessum köppum. Heldur um hina nýju kynslóð sem var að stíga fram og vildi fara aðrar leiðir. En tímarnir eiga það til að tengjast með undarlegum hætti. Margir af þeim sem mörkuðu ný upphafsspor upp úr 1960 stigu sín fyrstu tónlistarskref í Lúðrasveit Siglufjarðar sem verður að teljast frekar mikil fortíðarmúsik. En hún var sannarlega menntastofnun og gott veganesti til framtíðar. Gerhard Schmidt var líka kominn í bæinn og það breytti nú ekki svo litlu. En tölum aðeins um lúðrasveitina sem var eiginlega svolítið þreföld í roðinu. Eina var fyrir styttra komna, önnur fyrir lengra komna en svo var Skálmhornasveitin. Hún var sérstök sveit og ólík öllum öðrum lúðrasveitum. Kristján Sigtryggs stjórnaði henni og þar var eingöngu leikið á hljóðfæri sem flutt höfðu verið inn frá Austur-Þýskalandi eða Rússlandi. Þessi hljóðfæri voru afar sérstök að ýmsu leyti. Tónsvið þeirra spannaði aðeins eina áttund og öll lög þurftu að vera í F-dúr. Þeir annmarkar takmörkuðu því lagavalið verulega mikið. Þau voru líka miklu háværari en flest önnur blásturshljóðfæri og áttu því litla samleið með þeim sem hefðbundnari töldust. Einn af hinum árvissu viðburðum Skálmhornasveitarinnar ár hvert voru tónleikar á Sumardaginn fyrsta. Þá var setið uppi á vörubílspalli og spilað lagið "Nú er vetur úr bæ," en sú laglína rúmast einmitt innan einnaráttundarmarkanna.

 

Undanfarar í græjuleit.

Magnús Guðbrandsson var einn af ungu mönnunum sem hafði fengið sitt uppeldi í lúðrasveitinni og verður að teljast til þeirra sem ruddu poppbrautina, en hann segir svo frá: "Það var farið að spila um leið og sest var á skólabekk í Gagganum. Ég var þá enn ekki nema tólf ára því ég er ekki fæddur fyrr en í desember. Í fyrstu hljómsveitinni voru ásamt mér þeir Baldi Júll, Tommi Hertervig og Jósep Blöndal. Þarna í upphafinu var hljóðfærakosturinn ekki upp á marga fiska. Hann samanstóð af einni sneriltrommu sem var lögð ofan á eldhúskoll úr tré þannig að gormarnir snéru upp. Á neðri hluta af nótnastatífi var svo komið fyrir lausum botni úr kökuformi sem átti að virka eins og diskur, en hann þoldi illa meðferðina og entist því ekki sérlega vel. Ég keypti plötugítar af Steingrími Lilliendahl sem hafði áður keypt hann af Ragnari Páli. Þessi gítar hafði verið smíðaður inni á Akureyri í hljóðfærasmiðjunni Streng, en gekk alltaf undir nafninu Saltfiskurinn og ég man að ég borgaði heilar 300 krónur fyrir gripinn. Ég keypti síðan Framus pickup á hann í hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttir. Þá var útvarpið á kennarastofunni fengið að láni og spilað í gegn um það. Jóhann skólastjóri var svolítið smeykur um útvarpið í höndunum á okkar og leit einu sinni við á æfingu. Hann spurði hvort það væri nú alveg öruggt að ekki væri hægt að spila á gítarinn útvarpslaust, en við neituðum því alveg afdráttarlaust. Fyrsta söngkerfið var svo risastórt Grundig eða Telefunken segulbandstæki sem skólinn átti og var tengt einum stórum hátalara. Því fylgdi líka mikrófónn og hægt var að kveikja á öllu saman án þess að stillt væri á upptöku. En hljóðið í þessu tæki var hins vegar alveg skelfilega vont og líkast því sem stundum hefur verið kallað veðurstofusánd. En nokkru síðar var Tommi kominn með sex strengja gítarbassa og við hinir með Höfner gítara alveg eins og Bítlarnir. Við eignuðumst svakalega flotta Vox magnara, en hljóðkerfið var samtíningur úr ýmsum áttum. Við fundum m.a. lampamagnara og eitthvað fleira í Alþýðuhúsinu eða Stúkuhúsinu sem einhverjir eldri og reyndari voru búnir að leggja og fórum með þetta dót til Kristins í Bíó. Honum tókst að fá hljóð úr þessu, við tengdum það við hátalara sem við tókum úr gömlum útvörpum, komum fyrir í pappakassa og þetta var síðan notað í einhvern tíma".











Hljómsveitin Gipson 1963. Elías Þorvalds, Maggi Guðbrands, Bald Júll og Tommi Hertervig.

 

Í byrjun spilaði Baldi Júll yfirleitt á trommur, en stundum stóð hann upp frá þeim og söng. Okkar skoðun var nefnilega sú á þessum tíma að það væri ekki endilega neitt atriði að vera alltaf að spila á trommur í öllum lögum. En þetta breyttist þegar við fórum að spila á skátafundum. Þannig var að Jón Dýrfjörð og Magga systir hans voru mjög drífandi í skátahreyfingunni og það voru haldnir fundir eða skemmtikvöld á mánudagskvöldum í Alþýðuhúsinu sem var svo alltaf slúttað með kakói og kringlum. Við tókum að okkur að spila þarna nokkrum sinnum, en þar sem þetta voru skátasamkomur þótti rétt að gera okkur að meðlimum og Stebbi Jóhanns var settur yfir okkur sem flokksforingi. Deildin fékk nafnið Þrestir og við fengum sérstakan fána með mynd af skógarþresti. Í beinu framhaldi gerðum við Stebba að trommuleikara, en hann hafði áður spilað á klarinett með lúðrasveitinni. Hann tók þetta nýja hlutverk mjög alvarlega og keypti sér flott trommusett hjá Gesti Fanndal, en einnig allar þær Shadowsplötur sem hann náði í. Hann lagðist síðan yfir þær og stúderaði hvert trommuslag og hvert breik hjá Brian Bennett trommara sem hafði þá nýlega verið kosinn besti trommari í heimi í Melody Maker eða einhverju slíku poppriti. Stebbi varð síðan á undrastuttum tíma afburða trommari, en fór snemma suður og var einn af stofnendum hljómsveitarinnar Dáta.

 

 

 

 

 

Hljómsveitin Omo 1964: Magnús, Elías, Guðmundur Hafliða og, Hallvarður á bak við.

 

Hljómsveitinni Omo fór eina helgina sumarið 1964 í mikinn leiðangur. Hann hófst á föstudagskvöldinu í Alþýðuhúsinu á Akureyri, síðan var spilað í Hlöðufelli á Húsavík á laugardagskvöldinu og svo aftur í Alþýðuhúsinu í bakaleiðinni á sunnudagskvöldinu. Hljómsveitarbíllinn var Austin Gypsy Jeppi og Símon Gests var bílstjórinn. Inn í hann fór öll hljómsveitin og öll hljóðfærin nema trommusettið sem var rækilega bundið niður á toppinn. Nafnið á hljómsveitinni var málað á rúmfjöl sem var svo fest á toppgrindina. Ferðalagið gekk reyndar alveg ljómandi vel nema kannski sunnudagskvöldið, en þá munu hafa verið komin veruleg þreytumerki á bæði gesti og spilara. Auk þeirra sem á myndinni eru, mun Hólmgeir bróðir Hallvarðs hafa spilað með Omo, alla vega um tíma.

 


Hljómsveitin Pólar á Hótel Höfn: Theodór, Siggi Bald, Gaui Gústa og Maggi Guðbrands.

 

Margir til kallaðir og það voru líka margir útvaldir.

Tónlistarlífið á Sigló var eins og risastór suðupottur og frjór jarðvegur fyrir þá sem vildu vera eitthvað og gera eitthvað. Sumir notfærðu sér það til hins ítrasta bæði vel og lengi, en aðrir hrifust tímabundið með straumnum, döðruðu svolítið við tónlistargyðjuna um stundarsakir og höfðu gagn og/eða gaman af. 

Og það komu ótrúlega margir við poppsöguna í bænum þessi fyrstu ár og einhverjir eru jafnvel enn að. Þessi nöfn koma upp í hugann: Baldi Júll, Siggi Bald, Gaui Gústa, Maggi Guðbrands, Theodór Júlíusson, Jósep Blöndal, bræðurnir Karl og Steingrímur Lilliendahl, Gestur Guðna, Guðmundur Hafliðason, Guðmundur Víðir Eggertsson, Valgeir Sigurðsson, bræðurnir Hallvarður og Hólmgeir S. Óskarssynir,  Elías Þorvalds, Ómar Hauks, Tommi Hertervig, Fribbi Björns, Gísli Blöndal, Guðmundur Víðir (Ói), Mummi Þóroddar, Gísli Blöndal, Stebbi Jóhanns, Árni Jör, Rúnar (Lilli) Egils, Stjáni (Splitt) Jóhannsson, Hjalli Jóns, Magnús Þormar, Þorvaldur Halldórs, Nonni Baddi, Sturlaugur Kristjáns, Gunnar Trausti, Jóhann Skarp, Gummi Ingólfs,Ingvar Björns, Kristján Elíasar, Siggi Hólmsteins, Gummi Ragnars, Sverrir Elefsen, Jónas Halldórs, Bjössi Birgis, Stjáni Hauks, Rabbi Erlends, Óli Ægis...

Gleymi ég ekki einhverjum? Það hlýtur að vera. Bætum þeim þá bara við í næsta blaði.

Og ef ein hlómsveit var fullskipuð, var bara stofnuð önnur. Eða var það ekki annars?

Omo, Los Brilleros, Gibson, Pólar, Kanton, Gipson, Trixon, Jöklar, Los Banditos, Stormar, Hrím, Max, Enterprise og Líza, o.fl. o.fl...

 


Þessa mynd tók Óli Ragnars í Hvanneyrarkróknum fyrir Alþýðublaðið af hljómsveitinni Pólum sem þarna hafa verið settir á ís.

 

Upphaflega skipuðu hljómsveitina Jökla þeir Sverrir Elefsen bassi, Guðmundur Ingólfsson gítar, Guðmundur Víðir einnig á gítar, Kristján Elíasson trommur og Jónas Halldórsson söngur. Kristján hafði á þessum tíma ekki fest kaup á trommusetti og kom Rafn Erlends inn í stað hans fljótlega. Svipað var með Jónas sem lagði ekki í kaup á söngkerfi og dró sig út úr bandinu, en Guðmundur Víðir flutti úr bænum. Jöklarnir voru þó að spila af og til í einhver misseri en leystist síðan upp eins og gengur. Eftir eitthvert hlé fóru Rabbi og Sverrir í Max, en Gummi í Hólaskóla í búfræðinám. Þegar hann kom aftur stofnaði hann Enterprise með Jóhanni Skarp á bassa, Kristjáni Elíasar sem nú var kominn með alvöru trommsett, og Bjössa Birgis sem einnig spilaði á gítar. Það var frá þeirri hljómsveit sem bragurinn um Önnu Láru, Bryndísi og Báru sló upphaflega rækilega í gegn og lifir enn góðu lífi.

 

Bandittar í Gaggó bregða á leik.

Það má kannski segja að það hafi verið svolítið annað teymi sem stóð að stofnun hljómsveitarinnar Los Banditos 1963, eða eigum við kannski að segja önnur klíka? Nei það voru auðvitað engar klíkumyndanir í gangi. Menn stofnuðu bara eina hljómsveit og í hana völdust einhverir einstaklingar því það var ekki alltaf pláss fyrir alla á sama stað á sama tíma. Til að byrja með breytti það heilmiklu hvort menn voru árinu eldri eða yngri, en fáeinum árum síðar skipti örlítill aldursmunur engu máli. Svo hættu sumir en aðrir héldu áfram, en á þessum upphafsárum var nóg framboð af kandídötum. Los Banditos kom fyrst fram á bekkjarskemmtum í Gagganum sem nafnlaust númer. Árni Jör sem var formaður skemmtinefndarinnar og Stjáni Splitt gerðu auglýsingaplakatið og vildu setja eitthvað nafn á auglýsinguna. Los Banditos var þá ákveðið af þeim tveimur meðan á auglýsingagerðinni stóð og af hljómsveitarmeðlimunum forspurðum, sem líkaði það greinilega ekkert illa því þeir héldu sig síðan við það.

Ómar Huks Gestur Guðna,

Hljómsveitin Los Banditos. Ómar Hauks,  Gestur Guðna, Rabbi Erlends,  Friðbjörn Björns og Theodór Júlíusson.

 

Ég man eftir að hafa farið á skemmtun í Sjómannaheimilinu líklega 1963, en þar voru Gautarnir kjölfestunúmerið. Júlli Júll kynnti þar Los Banditos sem splunkunýja og efnilega pilta, en það voru þeir Rabbi Erlends, Daddi Júll, Gestur Guðna og Ómar Hauks. Júlli gerði það með svolítið sérstökum áherslum. "Los - band - i - dos" heyrðist mér hann segja og var þá alveg viss um að þýðingin á nafninu hlyti að vera "Laust band í dós" og fannst það frábært nafn og stórsniðugt. 

 


Hljómsveitin Stormar 1966: Þarna eru Hallvarður S. Óskarsson trommur, Theodór Júlíusson söngur, Gestur Guðnason gítar, Ómar Hauksson bassi og Árni Jörgensen gítar.

 

Stormar (Lengst af þeir Hallvarður, Theodór, Gestur, Árni, Ómar og Friðbjörn Björns) voru svo stofnaðir upp úr Los Banditos og varð fljótlega ein af vinsælustu unglingahljómsveitum á Norðurlandi. Það má eflaust ekki síst þakka góðri og öflugri markaðssetningu umboðsmannsins Björns Jónassonar síðar Sparisjóðsstjóra. Einnig áttu eftir að koma við sögu hennar þeir Rúnar Egilsson og Rafn Erlendsson á trommur, en einnig Jósep Blöndal á pianó. Sagt er að hljómsveitrir hætti aldrei, heldur hvíli sig bara mislengi. Á það líklega betur við um þessa hljómsveit ef eitthvað er en margar aðrar, því  nokkrum áratugum síðar hrukku Stormar aftur í gírinn um nokkurra ára bil þó þeir séu í hvíld um þær mundir sem þetta er skrifað. Hljómsveitin rekur líka menningarfélagið Storma sem fær í sinn hlut allar þær greiðslur sem koma til vegna tónlistarflutnings hin síðari ár. Fé þessu er síðan ráðstafað til ýmissa velferðarmála og annarra góðra málefna í Fjallabyggð skv. ákvörðun stjórnar hverju sinni.


 

Hljómsveitin Hrím: Magnús, Rúnar, Gestur, Kristján og Árni

 

Hrím var að hluta til stofnuð upp úr Stormum. Gestur og Árni höfðu verið þar lengst af og Rúnar einnig dágóðan tíma. Kristján og Magnús Þormar höfðu hins vegar aldrei verið í neinum hljómsveitum áður. Kristján sagði mér að þegar Gestur hefði beðið sig að koma í hljómsveitina, hefði hann haft miklar efasemdir um að það gengi. Hann vissi ekkert um hvort hann gæti yfirleitt eitthvað spilað og svo átti hann heldur engin hljóðfæri. Hann fékk þó lánaðan bassa og prófaði, þetta lukkaðist merkilega vel og þar með var hann orðinn hljómsveitarmeðlimur. Hrím æfði fyrst í stað í húsnæði verkalýðsfélagsins Vöku við Gránugötu, en síðar meir í Allanum þar sem þeir spiluðu mikið. Æfingarnar voru vel skipulagðar, t.d. æfðu gítararnir fyrst saman sér, trommur og bassi sér og síðan söngur og raddir sér. Eftir þetta var allt æft saman, og þessi aðferð reyndist okkur ágætlega. Orgelleikarinn Magnús Þormar hættir þó fljótlega og er enginn ráðinn í hans stað. Eitt aðalsmerki Hrím var hinn ótrúlega samhenti gítarleikur þeirra Árna og Gests. Á þessum tíma þótti engin hljómsveit meðal hljómsveita sem ekki hafði umboðsmann. Í upphafi var Theodór Júlíusson umboðsmaður en síðan tók við af honum Kristján L. Möller.

Árið 1969 tók Kristján inntökupróf um vorið ásamt í "Mynd og hand" og komst þar inn. Þá lá því fyrir hjá honum að hætta að spila og hann seldi allar sínar græjur. En um verslunarmannahelgina þetta ár ákvað hann að skella sér í Húsafell og það gerðu hinir Hrímararnir líka. Þetta átti í upphafi bara að vera til skemmtunar, en það fór svolítið á annan veg.

"Þeir spurðu mig hvort ég væri ekki til í að vera með þó svo að ég væri eiginleg hættur" sagði Kristján, "því það væri hljómsveitarkeppni í Húsafelli. Auðvitað var það í góðu lagi, en ég átti bara engan bassa lengur. Þeir fullvissuðu mig um það væri ekkert mál að fá lánaðan bassa, og í framhaldinu var unglingahljómsveitin Hrím frá Siglufirði skráð til þátttöku".

Það var ákaflega vænn og prúður piltur sem lánaði Kristjáni bassann sinn. Sá hét Pétur Kristjánsson, síðar m.a. í Pops, Svanfríði, Pelican, Paradís og Póker.

En Hrímararnir voru kosnir "Besta unglingahljómsveitin ´69" með fullu húsi stiga frá dómnefndinni, og þá þurfti að spila aftur, og nú á stóra sviðinu. Þá var komið upp sama vandamálið og áður þ.e. bassaleysið. Í þetta skiptið bjargaði Rúnar Júlíusson málunum, en hin nýstofnaða Trúbrot var aðalhljómsveitin í Húsafelli 1969.

Menn minnast þess stundum ennþá að þegar Hrím steig á svið laumaðist einn úr hljómsveitinni sem veitti siglfirsku unglingasveitinni hvað harðasta samkeppni um toppsætið, til að kippa öðru söngboxinu úr sambandi. Það mun hafa sést til kauða, því var komið aftur í samband eftir nokkra takta og Hrímararnir meikuðu það feitt í Húsafelli.

 

Bítlarnir eða Stones, Trúbrot eða Ævintýri, Hrím eða Max.

Ég veit ekki hvort hægt er að segja að það hafi verið háð hörð bárátta um bestu bitana á ballmarkaðinum milli Hrím og Max á síðustu árum áratugsins. Og þó, það örlaði aðeins á því minnir mig. Að minnsta kosti svona stundum. Önnur hljómsveitin verður þó að teljast hafa haft talsverða yfirburði hvað varðar spilamennsku, en hin gerði kannski meira út á léttmetið sem alltaf seldist og skilaði sínu alveg ljómandi vel.



Hljómsveitin Max 1969 Óli Ægis, Stjáni Hauks, Rabbi Erlend og Sverrir Elefsen.

 

Lengst af var Max skipuð þeim Rabba Erlends, Sverri Elefsen, Stjána Hauks og Óla Ægis. Til að byrja með spilaði Hjálmar Jóns á orgel og Siggi Hólmsteins kom í stuttan tíma inn fyrir Stjána Hauks.

Hér hefur aðeins verið stiklað á stóru og ótal mörgu verið sleppt því miður. En þar sem við skiljum við söguna í þessu blaði eru Stormarnir hættir, en þó aðeins í bili. Max og Hrím halda sameiginlegan sannkallaðan stórdansleik í Allanum fyrir pökkuðu húsi og það hyllir undir endalokin hjá báðum hljómsveitunum. Enterprise spilar stundum í Sjallanum þar sem togarajaxlarnir af Hafliða eru áberandi meðal gesta. Næsta kynslóð sem er að vaxa upp úr lággróðrinum, hímir fyrir utan ballstaðina og æfingahúsnæðin. Hún leggur eyra að hurð eða vegg, hlustar með áfergju á átrúnaðargoðin og getur vart beðið eftir að fá tækifæri til að stíga sín fyrstu spor á poppbrautinni. Og við höfum ekki sagt skilið við þessi dýrðarinnar ár, heldur munum við halda áfram í beinni tímalínu af því sem hér er ritað. - Framhald í næsta blaði...

Leó R. Ólason.

Heimildir: Magnús Guðbrandsson, Árni Jörgensen, Kristján Jóhannsson, Guðmundur Ingólfsson, Alþýðublaðið, Morgunblaðið og Siglfirðingur.

15.05.2016 02:28

Óli Jakob Hjálmarsson - minning


Þann 29. apríl sl. fór fram útför föður míns Óla Jakobs Hjálmarssonar fyrrverandi svæfingalæknis. Hún var einföld, látlaus og fór fram í kyrrþey að ósk hans sjálfs. Samt var dýptin og áhrifamátturinn í athöfninni svo mikill að hún getur aldrei liðið okkur úr minni sem þarna vorum. Það voru ekki haldnar neinar uppskrúfaðar minningarræður, engin fallbyssuskot rufu kyrrðina og ekki var blásið í neina lúðra á torgum úti. Tjaldið féll bara eftir lokaþáttinn í leikritinu mikla, persónur og leikendur fundu til samkenndarinnar og kærleikans þegar náinn ástvinur er kvaddur og við nutum návistarinnar hvert við annað og fundum í henni huggun. Látleysið og lítillætið á það stundum til að verða svo máttugt og mikilfenglegt.

Því miður vorum við aldrei í miklu sambandi hvor við annan, ég og þessi einræni, duli og hógværi maður sem ég hefði svo gjarnan viljað þekkja miklu meira og betur en ég gerði. En ég veit samt að hann var miklum mannkostum búinn og vel meinandi, þó hann bæri ekki tilfinningar sínar á torg. Það væri því líklega mikið stílbrot miðað við hans hátt að hafa allt of mörg orð um ferðalag hans sem nú er hafið frá myrkrinu til ljóssins, frá hinu jarðneska til hins himneska og frá þeirri veröld sem við þekkjum til stjarnanna.

Góða ferð elsku pabbi minn.





  • 1

Nafn:

Leó R. Ólason

Staðsetning:

Ýmist í Hafnarfirði eða á Siglufirði
Flettingar í dag: 337
Gestir í dag: 19
Flettingar í gær: 169
Gestir í gær: 37
Samtals flettingar: 1803905
Samtals gestir: 261274
Tölur uppfærðar: 27.9.2016 08:19:59
clockhere

Tenglar